İstanbul Üniversitesi (İÜ) Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Devrim Memiş, nesli tükenmekle karşı karşıya olan ve 'kırmızı listeye' alınan mersin balığının, yumurtlama göçlerinin baraj ve setlerle engellendiğini belirterek, "Bizler nehir içlerine kurulan ve balıkların göçlerine engel olan barajlarla mücadele ederken yeni kurulacak olan hidroelektrik santralleri bizi kuşkulandırıyor." dedi.
FAO'nun, soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan Mersin balıklarının yeniden kazanımı için geçen yıl Sakarya, Yeşilırmak ve Kızılırmak nehirlerinde başlattığı iki yıl süreli projede çalışmalar sürüyor. Projede, Mersin balıklarının uygun yumurtlama yataklarının saptanması, setlerin belirlenmesi, avcılık durumunun tüm boyutları ile incelenmesi ile kirliliğin belirlenmesi amaçlanıyor.
FAO araştırma ekibinde görevli Alman uzmanlar Joern Gessner ve Gerd Marmula ile projeye Türkiye'den danışmanlık yapan İÜ Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Devrim Memiş, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sinop Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Serap Ustaoğlu Tırıl, Trabzon Su Ürünleri Merkezi Araştırma Enstitüsü (SUMAE) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Zengin ile Hacettepe Üniversitesi ve Devlet Su İşleri'nden iki araştırma görevlisi, proje kapsamında Sakarya'nın Karasu ilçesinde çalışma yaptı.
Çalışmada Sakarya, Yeşilırmak ve Kızılırmak nehirlerinde elde edilen bulgular değerlendirildi. Araştırma heyeti, Mersin balıklarının üreme sahalarını saptamak ve balıkların yaşama alanlarının var olup olmadığını belirlemek amacıyla, Sakarya Nehri'nin Geyve sınırları içerisinde kalan bölümünde botlar yardımıyla araştırma yaptı.
"HES'LERE BALIK GEÇİTLERİ YAPILMASI ZORUNLU"
Araştırma ekibinde yer alan Doç. Dr. Devrim Memiş FAO, Tarım Bakanlığı, DSİ ve çeşitli üniversitelerin işbirliğinde Mersin balıklarına yönelik bir araştırma projesinin yürütüldüğünü söyledi.
Karasu'ya, Mersin balıklarının yaşadığı alanları, geçmişteki yumurtlama alanlarını bulmak ve Sakarya nehrinde geçmişten bu yana bu balıklarda nasıl değişmelerin yaşandığını tespit etmek için geldiklerini ifade eden Memiş, "Alman bilim adamı Joern Gessner, tatlı su balıkları ve balıkçılık enstitüsünde görevli. Konusu, Mersin balıklarının yaşam yerlerini tespit etmek ve onların günümüzde yok olan yaşama alanlarının nasıl geriye kazanılabileceğini bizlere anlatmak. Bizler FAO Projesi kapsamında Sakarya, Yeşilırmak ve Kızılırmak nehirlerinde Mersin balıklarının muhtemel yumurtlama alanlarını tespit etmek ve eğer varsa bozulan alanları geriye kazanmak konusunda çalışma yapacağız. Bizler nehir içlerine kurulan ve balıkların göçlerine engel olan barajlarla mücadele ederken şimdi de yeni hidroelektrik santralleri kurulacak. Bu durum bizi kuşkulandırıyor. Tarım Bakanlığı HES'lerde balık geçitleri yapılmasını zorunlu kılıyor. Ama Mersin balıklarının bu geçitlerden geçebileceğini denetleyecek bir kurum ortada yok. Bunların doğru yapılıp yapılmadığını denetleyecek kurum belli değil" dedi.
YEŞİLIRMAKTA MERSİN BALIKLARININ ÜREYEBİLECEĞİ UMUDU
Yrd. Doç. Dr. Serap Ustaoğlu ise Yeşilırmak nehrinde yapılan çalışmalar hakkında bilgi verdi. Yaptıkları araştırmalarda, halen anaç özellikteki dişi ve erkek Mersin balıklarının Yeşilırmak'a giriş yaptıklarını tespit ettiklerini kaydeden Ustaoğlu, şunları söyledi:
"Bu durum bize, Yeşilırmak'ta Mersin balıklarının üreyebileceği konusunda umut bulunduğunu gösteriyor. Ancak burada en önemli nokta, bu balıkların nehirde şu veya bu nedenle ölüyor olmaları. Bu illegal balık avcılığı olabilir veya nehir yatağındaki çalışmalar sırasındaki kaza nedeniyle olabilir. Yeşilırmak, halen üzerine baraj yapılmak istenen bir nehir. En son Kumköy Regülatörü yapılmıştı. Bundan sonra da nehir ağzına kadar bir kaç regülatör yapılması söz konusu. Bu bizim için olumsuz bir durum. Şu anda, var olan regülatöre kadar 50 kilometrelik bir yatak var. Burası balığın üremesi ile yaşaması için yeterli bir alan. Neden bu imkanı kullanmayalım. Enerji üretimi de önemli, ancak bu balıklar da kaybedilmemesi gereken değerler. 200 milyon yıldır dünya üzerindeler. Hem biyo çeşitlilik hem de ekonomik anlamda bu balıkların yok olmaması için bütün kurumlar olarak elimizden geleni yapmalıyız. Bizim yıllardır bu anlamda gösterdiğimiz çaba, yabancı uzmanların katılımıyla daha bir değer kazandı. Bu konuda desteğe ihtiyacımız var. FAO'nun da desteği bizlere çabamızın ürün vereceği konusunda umut aşılıyor."
"ORTA SAKARYA HAVZASINDA MERSİN BALIĞININ VARLIĞINI TESPİT ETTİK"
Alman bilim adamı Johan Gesler de diğer ülkelerdeki çalışmaların burada da başarı kazanabileceğini belirtti. Bu tür çalışmaların ülkelerarası işbirliği ile daha ileri başarılar getireceğini anlatan Gesler, "FAO, bu yönde destek veriyor. Nehirlerde Mersin balıkları ile birlikte diğer balıkların üremesi için uygun ortamlar yaratılmalı. Sakarya ve diğer nehirler için umut var" diye konuştu.
Doç. Dr. Mustafa Zengin de araştırmanın çok olumlu geçtiğini belirterek, orta Sakarya havzasında Mersin balığı varlığını tespit ettiklerine dikkat çekti. Sakarya Nehri üzerine yapılacak olan hidroelektrik santrallerinin kendilerini umutsuzluğa sevk eden bir etken olarak karşılarına çıktığını dile getiren Zengin, kurulacak tesiste Mersin balıklarının geçişine olanak tanıyacak sistemlerin kurulmasının son derece önemli olduğunu vurguladı.
Araştırma ekibi, Sakarya'daki çalışmalarının ardından Yeşilırmak havzasına geçti.
