Ortalama 5 bin yılda 2 cm toprağın oluştuğu belirtilirken, günde bin ton toprağın, aşırı sulanması sonucu Suriye'ye gittiği vurgulanıyor. Buna "dur" demek isteyen Harran üniversitesi öğretim görevlileri, geliştirdikleri proje ile taşınan toprak ve gübrenin azamiye indirilmesi ve tahliye kanallarının temiz tutulması için sağlamayı hedefliyor.
Harran Üniversitesi, bu proje ile yüzey akışları konusundaki çalışmalara öncülük ederek, Harran Ovası'nda oluşan sediment ve fosfor kayıplarını ortaya koyarak bu alanda bir veri tabanı oluşturacak.
TÜBİTAK tarafından kabul edilen Proje Koordinatörü Yar. Doç. Dr. Osman Sönmez, deneme amaçlı üzerinde çalıştığı arazilerin giriş ve çıkışına su saati takarak araziye gerekli suyu ölçmeye çalışıyor. Farklı bölmelerde yaptığı denemelerde farklı su miktarının verildiği arazilerde taşınan toprak ve gübre miktarı belirlenmeye çalışılıyor. Proje ile Harran Ovası'nda toprağın ihtiyaç duyduğu su miktarı ölçülecek.
Koordinatör Osman Sönmez, toprağın önemini anlatarak, oluşumu binlerce yıl beklenen toprağın heba olup gittiğini, toprakla birlikte tahliye kanalları ile Suriye'ye giden fosforun Suriye'de gübre olarak arazilere verildiğini ifade etti. 291 bin TL'lik bütçesi olan projede farklı sürüm teknikleri denenerek taşınan toprak ve gübrenin taşınımının azalma oranları incelenecek, sulama suyundaki toplam fosfor gübresi miktarının azaltılması hedefleniyor.
Proje ile bölgede çok fazla oranlarda kullanılan fosfor gübrelerin, bir ekonomik kaybın yanında daha önemlisi çevre üzerine olumsuz etkilerine dikkat çekmek İsteyen Sönmez, "Çiftçilerimize, bu problemin oluşmasını önleyecek veya azaltacak tedbirlerinden başlıcalarını uygulamalı olarak göstermek (daha az gübre kullanmak ve daha az sediment kaybına neden olan yüzlek toprak işleme tekniğini ve randımanlı su kullanımı gibi metodları tavsiye etmek) ve dolayısıyla mevcut sulama kanallarının sediment ve ötrifikasyona bağlı bitki ve yosun gelişimi ile tıkanmasının koruyucu tedbirler doğrultusunda önlemektir" dedi.
Yine proje kapsamında yapılan denemelerde, örnek arazilere farklı oranlarda gübre verilerek, gübrenin verim üzerindeki etkisini ölçmeye çalışan Sönmez, şimdiye kadar yaptıkları denemelerde dekara verilen dokuz kilogram ile 13 kilogram gübre arasında verim farkı olmadığını gözlemlediğini kaydederek, çiftçilere 'fazla gübre fazla verim değildir' uyarısında bulundu.
Şimdi salma su sistemi ile arazilere verilen suyun büyük oranının yüzey akışıyla akıp gittiğini vurgulayan Sönmez, projesi ile su randımanını yükselterek, yüzey akışına sebep olan su miktarını azamiye indirmeyi amaçlıyor.
Öte yandan, taşınan gübre yüzünden ana tahliye kanallarının sazlık, yosun ve yabancı bitkilerin bittiğini, dolayısıyla kanalı tıkayarak taşması sonucu çevredeki arazilere zararın verdiğine dikkat çeken Osman Sönmez, şöyle devam etti:
"Harran ovasında uygulanan aşırı sulama, ağır toprak işleme ve fazla fosfor gübre kullanımı dolayısıyla kanalların sedimentlerce ve ötrifikasyonun da tetiklenmesi ile sazlık ve yosunlarla doldurulması yörede bitkisel üretimin olumsuz etkilenmesine ve verimli yüzey topraklarının zamanla taşınarak yok olmasına sebep olmaktadır. Üretilen proje ile gübrenin taşınmasına engel olabilirsek hem tahliye kanalları tıkanmayacak hem de DSİ'nin tahliye kanallarını temizlemek için harcadığı para kar olarak kalacak."
