-TARAMA FAZLA ARAMA-
Gümrüklerde kaçakçılığı önlemek yasal ticaretin önünü açmak için 2000 yılında kullanılmaya başlanan X-raylerin ve Milli Tarama Sistemi ile ilgili bir analiz yazımı sizlerle paylaşıyorum:
Ticaret Bakanlığı’nın 2025 yılı faaliyet raporunda, 13 araç ve kontrol tarama için Milli Tarama Sistemi;
Samsun, İstanbul-Ambarlı, Mersin, İzmir-Alsancak, Cilvegözü-Antakya, Kapıkule, Öncüpınar-Kilis, Habur-Şırnak'ta kullanılmaktadır.
Habur Gümrük Kapısında 2024 yılında ilki, 2025 yılında ikincisi hizmete başladı. Bir adet mobil X-ray Mersin Limanı’nda faaliyete başladı. 2022 yılında ilk örnek Alsancak-İzmir Limanı’nda teslim alınmış ve faaliyete geçmiştir.
Savunma Sanayi Başkanlığı ile 2022, 2023, 2024 yıllarında iş birliği protokolleri imzalanmıştır.
Milli Tarama Sistemleri Projesi ilk 2018 yılında faaliyete geçmiştir.
Milli Tarama Sistemleri 2025 yılı içerisinde Samsun'da 1 tane yarı sabit, Ambarlı-İstanbul'da 1 tane yarı sabit, Habur-Şırnak'ta 1 adet geri yansımalı, Mersin'de 1 adet mobil toplam 4 adet x-ray faaliyete alınmıştır. Halen Habur-4, Öncüpınar-1, Kapıkule-2, Cilvegözü-1, Alsancak-1, Mersin-2, Samsun-1, Ambarlı-1 adet toplam 13 adet Milli Tarama Sistemi X-ray gümrüklerimizde kullanılmaktadır.
Ayrıca işletici kuruluşlar tarafından 3 adet Milli Tarama Sistemi kullanılmaktadır. İşletici kuruluşlar tarafından temin edilecek 13 adet Tarama Sistemi proje ve üretim aşamasındadır.
2025 yılı itibari ile 80 adet toplam konteyner ve araç tarama sisteminin 16 adedi Milli Tarama Sistemidir. 64 adet X-ray yurtdışından temin edilmiştir.
X-ray sistemi 2022 yılı öncesinde yurtdışından temin edilmiştir.
2025 yılında 12 adet sabit bagaj X-ray sistemi temin edilmiştir. Toplam 255 adet bagaj ve kargo x-ray tarama cihazı halen faal ve işletilmektedir.
2013 yılında ilk tren tarama sistemi Van - Kapıköy'de faaliyete geçti.
Toplamda 31 kara, 8 demiryolu, 108 denizyolu, 68 havayolu 215 toplam hudut kapısı mevcuttur. 30 kara, 5 demiryolu, 49 denizyolu, 14 havayolu 98 toplam gümrük hizmeti verilen hudut kapımız mevcuttur. Artı 68 adet iç gümrüğümüz bulunmaktadır.
Plaka tanıma sistemleri toplamda 20 adet kara gümrük kapımızda, 10 adet Ro-Ro limanında faaliyet göstermektedir.
Araç Takip Sistemleri mevcudu 6911 adedi bulmaktadır. 2025 yılında 70.332 adet araca araç takip sistemleri uygulanmıştır.
Gentis Cihazı 1260 adettir. 88 idarede mevcuttur. 13.894 araç izlenmiştir. Araç takip ve Gentis sistemleri ile 191.237.744.870 TL kaçak eşya yakalaması yapılmıştır.
Gemi takip sistemleri mevcuttur. Takip ve yakalamanın ne kadar olduğu beyan edilmemiştir.
Yurtdışında taşımacılık yapan gemi belgelerinin elektronik takibi yapılmaktadır. Ayrıca gemideki ölçüm cihazları olması mecburi ve liman ve gümrük idareleri ile anlık, arşiv kayıtları takip edilmektedir. Avrupa'da anlık ve geçmiş takibi sağlayacak sistemler mecburi tutulmuştur.
Ayrıca gemilere hizmet veren akaryakıt ve kumanya, yağ, çöp, atık gibi hizmetleri veren gemi ve firmalara elektronik takip, seviye tespit, teslim sistemleri mecburi kullanılmaktadır. Manuel kullanım ölçüm, teslim, sevk, onaylama kaldırılmıştır. Her an her yerden deniz üstü işlemler anlık kontrol ve denetim altında yürütülmektedir.
Ülkemizde deniz araçları yakıt, kumanya, yağ, çöp, atık işlemleri uzaktan gözle takip edilmektedir. Firmalar, gemiler ve gümrük idaresi sistemsel takibe geçmelidir.
Gelelim 2000 yılı itibarı ile ilk yurtdışı kredi ve fonlarla alınan ilk x-rayların gümrüklerde kullanımına, 80 adet konteyner araç takip sisteminin işleyişine..
Bu cihazlar, Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü personelleri tarafından işletilmektedir.
Tarama istek ve mecburiyetlerinin alt yapısında, ihbarlar, risk, uyumsuzluklar, gecikmeler, firma ve kullanıcı suç kayıtları, random, evrak tutarsızlıkları, idare kararları bulunmaktadır. Tarama sistemleri yazılımı da farklılık göstermektedir. Tek bir çatı altında tek bir yazılımın olması gerekmektedir.
Özel firmaların edinip kullandığı sistemlerde de tek bir yazılım olması gerekmektedir.
En önemlisi 2018 yılı itibari ile başlayan Yerli Milli tarama sistemleri üretimi ve kullanımı en üst seviyeye çıkarılmalıdır. Eski cihazların milli tarama sistemi entegresi sağlanmalıdır.
Sağlanamıyorsa yenilenmesi ve revizyonu yapılmalıdır. 64 X-ray sistemi bakımını yapan firma bulunmamaktadır. Hepsi kredi ve fonla yurtdışından alındığı için tedarikçi ve üretici firmalar kaybolmuştur. Yazılım yerli milli olmalıdır.
Eski ve yeni kayıtlar üst üste getirilerek diğer verilerle çapraz kontrolü sağlanmalıdır. Çapraz kontrolsüz yazılımlar kullanıcının inisiyatifine kaldığından İpsala, Gürbulak, Esendere ve diğer örneklerde olduğu gibi birçok kötü olaya sebebiyet vermektedir.
Milli Tarama Sistemleri proje ve faaliyete geçişi 2018 yılında başlamış olması ilginçtir.
FETÖ terör örgütü 2016 yılında o melun kalkışması başarı ile engellenmiştir.
Acaba 2000 yılından 2016 yılına kadar 16 yıllık sürede yerli milli tarama sistemleri üretilmesi, kullanılması ve karar alınması kasten mi geciktirilmiştir.
Daha önceki tarama sistemlerinin temininde, tedariğinde farklı bir etkileşim yaratıldığı akıllarda soru işareti bırakmaktadır.
İpsala, Gürbulak, Esendere, Mersin ve diğer tarama sistemi uyumsuzluklarından sonra Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü tarafından sistemsel ve mevzuatı ne tür önlemler alınmış, düzenlemeler yapılmıştır?
Buna verilecek cevap sadece hiç midir?
X-ray araç tarama ve görüntüleme sistemleri tedariği ve işletimi sadece Gümrük İdaresi’nin sorunu mudur?
Bizce Hayır.
Limanlar, kara kapıları, demiryolu ve havayolu kapılarında konteyner, araç, eşya ve kargoların her türlü hareketinden işleticiler para kazanıp bedel almaktadır. Kamu bu kadar cihaz edinimi ve işletiminde görev ve yetersiz kalmaktadır.
Özel işletmeler 2026 yılı itibarı ile toplamda 3 adet cihaz temin ettiği faaliyet raporlarında görünmektedir.
Gümrük hizmetlerinden astronomik rakamlar para kazanan liman, kara, demir, deniz, hava yolu işletmelerinin cihaz temin etmeleri gerekmektedir. Kara kapılarında kapı işletmeleri bu yenilikleri ve cihazları temin etmesi, işletmeden çıkan durumları finanse etmesi gerekmekte fakat kazandıklarını alakasız işlerde kullanmaktadırlar.
Yazılımları da yerli milli olmalıdır. Gümrük muhafazada yazılım güncellemesine eşlik edebilmelidir. 64 X-ray sistemi teknik destek hiç bulunmamaktadır.
Plaka tanıma sistemleri Gürcistan, Ermenistan, İran, Irak, Suriye kapılarında hepsi farklı dil ve alfabe kullandığından işletilememektedir.
Plaka tanıma sistemi kullanılamıyorsa iptal edilmelidir.
RO-RO gümrük kapıları sistem içine alınmalıdır. Taşıt giriş çıkış sistemi Ro-Ro kapılarında oluşturulmalıdır. Deniz hudut kapılarında araç giriş çıkış sistemi bulunmamaktadır.
Göründüğü üzere bu sistemler tedariği, satın alınması, kullanılması, işletilmesi, işletim sistemlerinin ekletilmesi, gümrük uygulamalarına entegresi, kullandırılması, sadece gümrük muhafazanın görevi olmamalıdır. Herkes katılmalıdır.
Yerli milli sistemlerin tedariği ve yazılımları kullanılmalıdır. Bu sistemleri kullanan gümrük muhafaza ekibinin de Gümrüğün içinden çıkmış olması, ithal ve intihal ekiplerle bu işlemlerin olmayacağı görülmektedir.
-YAZARDAN FLAŞ NOT-
Güney Amerika’dan Mersin Limanı’na elen bir gemide 350 KİLO kokain ele geçirildi. Operasyon Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı koordinesinde; İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ile Mersin İl Emniyet Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele ve İstihbarat Şube Müdürlüklerinc ortak çalışma sonucu yapıldı. Olaya adı karışan 9 şüpheli hakkında işlem başlatıldı.
Tabii bu önemli operasyonda emeği geçen tüm personeli ayrıca kutluyorum. Ancak esas sorulması gereken soru ise şu;
Gümrük Muhafaza Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Dairesi ve Mersin Gümrük Muhafaza Kaçakçılık İstihbarat Ekipleri bu olayla ilgili hiç mi istihbarat alamadılar!!
Sadece Soruyorum..