TRANSİT REJİMİ VE RO-RO TAŞIMACILIĞI İLE İLGİLİ ANALİZ
11 Tane Sözleşme ve Anlaşmalarla Transit Rejimi ve Ro-Ro Taşımacılığında Gelinen Son Noktayı Bu Yazımda Sizlere Detaylarıyla Aktarmak İstiyorum:
Hareket, varış, transit gümrük idareleri, araştırma usulü, tahsilat usulü, yükümlü, sorumlu, taşıyıcı, teminat, hareket tanımları hep hayatımıza ortak transit rejiminden sonra girmiştir.
Transit rejiminde kullandığımız mevzuatları, yürürlük tarihlerini ve belgeleri sıralamaya çalışırsak;
- Transit refakat belgesi 2000 yılı
- TIR karneleri sözleşmesi 1975 yılı
- 3. AB ortak transit sözleşmesi 1987-2012 NCTS
- 4. Geçici ithalat sözleşmesi ATA karnesi ile transit
- NATO anlaşması 1951 yılı from 302
- Demiryolu taşımalarında COTİF sözleşmesi 1980 Cim, Civ belgeleri
- Denizyolu taşımalarında manifesto 1924 Brüksel sözleşmesi 1958 IMO özleşmesi
- Havayolu taşımalarında konişmento 1929 Varşova- 1999 Montreal sözleşmeleri
- Sözlü beyan formu yolcu işlemleri 2000
- Posta yolu ile transit CN22/CN23 belgeleri UPY 2004 yılı
- Boru hatları ile taşımacılık 2009
Görüldüğü üzere 11 tane sözleşme ve anlaşmalarla belirlenmiş faaliyetler onlarca belgeler ile kendine has takip mevzuat ve sürelerde işlemleri gümrüklerde sürdürülmektedir.
Gümrükler süre, sorumlu, yükümlü, kişi, taşıyıcı, teminat, takibat, tahkikat, tahsilat, ceza, nakit, ödeme, taksit vs. konuları hepsi kendine özgü farklı tarihli anlaşmalarla belirlenmiş evrak ve sürelerde gümrük idaresince yapılmaktadır. Bu kadar anlaşmanın hiçbir metin ve maddeleri birbirini tutmamaktadır. Gümrük mevzuatına uyarlamasında netlik ve teklik bulunmamaktadır.
Bu kadar anlaşma ve sözleşmede Ro-Ro taşımacılığını ele alalım. Ro-Ro bir deniz yolu taşımacılığı türüdür. Ülkemizde ilk 1977 yılından beri taşımacılık gerçekleştirilmektedir. 2000 yılından önce evraklar manuel hazırlanıp tamamlanıp onaylanıp belgelenmekte idi. 2000 sonrası manuel yapılan işler sisteme tanımlanıp girdi. İşlemler bilgisayar üzerinden takip edilmeye başlandı.
Ro-Ro taşımacılığı halen ülkemizde 19 limanımızda faaliyet göstermektedir. Ro-Ro taşımacılıkta 3 eşik bulunmaktadır. Bir taşınan aracın belgeleri, Ro-Ro taşımacının belgeleri, gümrük işlemlerinin yapıldığı yerlerin geçici depolama yerlerinin belgeleri ve kayıtları. Ro-Ro taşıyıcı belgelerini sistem üzerinden yükleme anında hazırlamalı hareket halinde, varış limanını, yükünün ne olduğunu resmi bildirimi hazırlayıp beyan etmelidir. Varış noktasındaki Ro-Ro limanında bu kayıtların görünmesi hareketten varışa kadar geçen sürede gemi üzeri araç evrak ve kayıtlarının risklerinin varış limanında hazırlanması varış onayından sonra boşaltma ve araçların liman kayıtlarına girmesi, gümrükçe onaylanmış işlemler, saha çıkışları olarak ifade edeceğimiz beyan kayıt ve sonlandırma işlemleri sistem üzerinden otomatik yürümelidir. Ro-Ro firmaları 1977 yılından beri sistemsel bir kayıt tutmamaktadır.
Özet beyan ve manifestolarını sisteme tanıtmamaktadır. Evraklarını liste halinde hazırlamaktadırlar. Böyle olunca gemi içinde bulunan araç, eşya, kayıt ve sayı beyanları manuel kağıtlar üzerinden yapılmaktadır. Kaydı gemici tarafından liste ile yapılan beyanlar 1977 yılından beri limanlara manuel aktarılmaktadır. Saha kayıtları oluşturulamamaktadır. Saha kayıtları oluşturulmadığından gemiden boşaltılan araç, eşya ve kişilerin teyiti, sayısı, cins ve ayniyat değerlendirmeleri yapılamamaktadır.
En önemlisi kaydı olmayan eşya ve aracın risk ve değerlendirmesi yapılamamaktadır. Evrakları bulunan, sahaya inmiş araçların gemi belgeleri ile eşleştirmesi yapılamamaktadır. Her gemide her seferde takriben 5 ile 20 arası araç ve yükün, kaydı bulunamamaktadır. Bu işlemleri tersten düşünürsek çıkış yönünde de aynı sorun devam etmektedir. Belgeleri tamamlanan gümrükçe onaylanan işlemler sonucu işlemleri bitirilen eşya ve araçlar saha çıkışları memur saha kapı kayıtları ile manuel yapıldığında, ihbar ve risk kayıtları çıkmaktadır. AB de risk kayıtları Özet beyan hareket onayı tarihinde varış yerinde görünmekte, risk hesaplaması Ro-Ro gemisi varıncaya kadar yapılmaktadır. Ayrıca Ro-Ro gemilerinde yük taşınmaktadır. Bir gemide yük getirilirse işlemleri yük olarak değerlendirilip 45 gün içinde mevzuat gereği sonlandırılmaktadır. Kara kapıları işlemlerinde 24 saat içinde işlemleri ikmal edilmektedir. Çıkış yönünde ihracat evrakları farklı zaman dilimleri vardır. Transit eşyalar için farklı işlem ve kayıtlar yapılmaktadır. Çıkış yönünde AB için transiti diğer ülkeler için çıkış noktası ve çıkış işlemleri yapılmaktadır.
Ro-Ro işlemleri 1977’den beri mevzuat içine alınmamıştır. Sistemsel bir veri kayıt sistemi; elektronik takip yapılmamaktadır. Plakalı araç kayıtları için gemilerin özet beyanla getirdiği araçlar kara kapıları programına entegre değildir, entegre edilmelidir. Deniz kapı programı oluşturulmalıdır. İlk beyanı gemicilerin özet beyanı ile oluşmalı, kaydı bulunmayan araçların işlemleri limanlarda ayrı mevzuat ve takiple değerlendirilip sonlandırılmalıdır. Mevzuat ve veri kayıtları yoktur. Taşıyıcının vermediği, sisteme tanıtıp beyan etmediği veriler bir anlam ifade etmemektedir.
Ulaştırma bakanımızın ifade ettiği gibi son yıllarda Ro-Ro gemilerinde yarıdan fazla araç taşımacılığı değil de yük taşımacılığı yapılmaktadır. Ro-Ro gemileri ile yükler ayrı alanlarda değerlendirilmeli veri kayıtları ayrı tutulmalıdır. Sebebi gümrüklerde yüklerin eşyanın mevzuatı ve uygulamaları farklıdır. Hiçbir gümrükte fiili fiziki bir ayrım yapılmamaktadır. Çıkış yönünde de deniz kara kapısı saha ve gemi işlemleri sistemsel ve mevzuat düzenlemeleri yapılıp tanımlanmalıdır. Düzenlemeleri bulunmayan işlemlerin denetlenmesi de yapılamaz. Risk oluşturur. 1977’den beri bu riski gümrük çalışanları ve idarecileri sırtlanmaktadır. Gelelim ortak transit sözleşmesi uygulamalarına faz 4’ten faz 5 uygulamasına 5 aydan fazla bir sürede geçtik. Neler oldu neler?..
Sebebini düşünürsek;
AB’de olmayan YGM’ler, antrepolar ve geçici depolama işlemlerini uyduracağız diye fazladan 5 ay uğraştık. Öyle de olsa böyle de olsa YGM’leri uydurduk ama duman olduk.
YGM’lerimiz kazansın diye bütün gümrük transit işlemlerini 5 ay geciktirdik. Geldik Faz 6 transit uygulamalarına 1 Haziran 2026’dan itibaren geçtik ama nasıl, tamamen değil! % 25’ini mevzuatımıza entegre ettik. Kısa bir süre içinde bir sıkıntı çıkmadı. Transit uygulamalarımız AB’ye % 25 benzedi %75 benzerliği yok. Bu süreçler nasıl atlatılacak göreceğiz.
Faz ile versiyonu değişen transit uygulamalarının mevzuat altyapısı bulunmamaktadır. Kılavuzlar üzerinden gümrük işlemleri yürütülmeye çalışılmaktadır. Bu da gümrük teşkilatı üzerinde yük oluşturmaktadır. Eski Faz ve kılavuzlar yeni uygulama ile geçersiz kalmaktadır. Kılavuzların hukuki bağlayıcılığı bulunmamakta, her yerde farklı uygulamalara yol açmaktadır.
“Yarım İmam Dinden Yarım Doktor Candan Eder” atasözü vardır. %25 imam, %25 doktor, %25 gümrükte transit uygulaması FAZ 6 işlemlerinde neler olur!
Allah Tacirlere Yardım Etsin!..
.........................